جزوه دینی سال چهارم درس ۸

 

بخشي از برنامه‎هاي يک انسان مسلمان، تلاش براي ساختن جامعه‎اي با معيارهاي اسلامي است از اين رو لازم است

ابتدا:
معيارهاي يک جامعه‎ي اسلامي را که قرآن، پيامبر (ص) و امامان (ع) به ما معرض کردند، بشناسيم
براي تحقق هر چه بهتر آن‎ها در جامعه برنامه‎ريزي و تلاش کنيم.

«به خدا سوگند که امروز از کران تا کران اين سرزمين پهناور، هيچ‎کس را جز اين سه تن نمي‎شناسم که بر اين آيين باشد» 

سخن عباس [عموي پيامبر] در مورد:
حضرت محمد (ص) [هنگام نماز]
علي بن ابو طالب (ع) [سمت راست پيامبر]
خديجه (س) همسر پيامبر (ص) [پشت سر ايشان]

 نام پيام‎آور بزرگ [محمد (ص)]:
کمتر از نيم قرن پس از بعثت، سرزمين‎هاي اطراف مکه را در نور ديد.
يک قرن بعد از فراز مناره‎هاي مساجد شهرهاي بزرگ آسيا و آفريقا و اروپا به گوش رسيد

 گذر از عصر جاهليت به عصر اسلام نيازمند:
تغيير نگرش انسان‎ها و تحولي بنيادين در شيوه‎ي زندگي فردي و اجتماعي مردم بود.
پيامبر (ص) اين رسالت بزرگ را از شهر مکه آغاز و با کمک ياران صميمي خود در مدينه پايه‎هاي تمدن اسلامي را بنا نهاد.

 معیارهاي تمدن اسلامي

 الف) دعوت به توحيد و معاد

سخن پيامبر (ص): «اي مردم بگوييد معبودي جز «الله» نيست تا رستگار شويد» :
در اولين روز دعوت مردم به رسالت آسماني خود
در دامنه‎ي کوه صفا

محور رسالت رسول خدا مبارزه با شرک

پيامبر (ص) در کنار دعوت به توحيد:
افق نگاه انسان‎ها را از محدوده‎ي تنگ  دنيا فراتر برد.
منکرين را با استدلال‎هاي محکم و آشکار، با حقيقت معاد آشنا ساخت.

دو امري که موجب تغيير نگرش ياران و پيروان پيامبر (ص) نسبت به جهان هستي و تحول در شيوه‎ي زندگي آنان گشت:
 اعتقاد به توحيد
اعتقاد به آخرت

 ب) تشکيل نظام اجتماعي بر پايه قوانين الهي

رسول خدا (ص) آمده بود تا مردم را:
از حکومت و ولايت طاغوت و ستمگران نجات دهد.
نظامي اجتماعي بر پايه‎ي قوانين الهي بنا کند
روابط اجتماعي مردم بر مبناي دستورات خداوند تنظيم شود.
فرماني جز فرمان خدا و کسي که خدا تعيين کرده است اطاعت نگردد

 ج) احياي منزلت زن و جايگاه خانواده

 تبيين جايگاه خانواده به عنوان کانون رشد و تربيت انسان‎هاي با فضيلت:
حافظ عفاف و پاکدامني
مانع اصلي فساد و نا بساماني‎هاي اجتماعي

«زن در عصر جاهليت» :
کالايي در کنار ساير کالاها تلقي مي‎شد.
از کمترين حقوق، از جمله حق مالکيت برخوردار نبود.
تولد دختر در خانواده سرافکندگي را به دنبال داشت.
صرفاً به ابزاري براي هوس‎راني‎هاي جنسي مرد تبديل شده بود.

رسول خدا (ص)«با گفتار و رفتار خود»  انقلابي عظيم پديد آورد.

«زن» ، با گرويدن مردم به اسلام:
منزلت انساني خود را کسب کرد.
استقلال مالي به دست آورد.
حضورش در جامعه با عفاف و پاکدامني توأم شد.
رابطه‎ي زناشويي به محيط خانواده اختصاص يافت.

در عصر رسول خدا (ص) استفاده‎ي ابزاري از زن ملغي گرديد تا:
خانواده کانون رشد فضايل دوستي و مودَت گردد.
محيط جامعه از فساد و بي‎بند و باري محفوظ بماند.
حريم عفاف و عزّت زن حفظ شود.

د) ايجاد نگرشي جديد در جامعه براي برقراري روابط ميان ملت ها

تا پيش از رسالت پيامبر (ص):
 پادشاهان، رؤساي قبايل، اشراف و بزرگان معمولاً روابط خود را با ديگران
بيشتر بر اساس منافع مادّي، زيرسلطه درآوردن قبايل و سرزمين‎هاي يکديگر تنظيم مي‎کردند.

رسول خدا (ص) به مردم آموخت دو جبهه در مقابل هم قرار دارند:
جبهه‎ي حق: جبهه‎ي يکتا‎پرستي، عدالت‎خواهي کرامت‎هاي اخلاقي و در يک کلام ولايت الهي
جبهه‎ي باطل: جبهه‎ي مشرکان، ستمگران، مفسدان و به تعبير ديگر ولايت طاغوت و شيطان

رسول خدا (ص) از مسلمانان مي‎خواهد:
با هم کيشان خود در سراسر جهان پيوند برادري برقرار کنند و مانند اعضاي يک خانواده از يکديگر دفاع نمايند.
با ظالمان و مفسدان مبارزه کنند و يار ستمديدگان و مستضعفان باشند.

ه) ديدگاه متعادل اسلام نسبت به نعمت هاي مادي و معنوي ( دنيوي و اخروي )

رسول خدا (ص) تلاش مي‎نمود انسان‎هايي تربيت کند که:
در عين توجه به رستگاري اخروي (به عنوان هدف اصلي زندگي)
براي رشد و تعالي زندگي دنيوي خود نيز تلاش کنند.
افرادي که هم از زيبايي‎هاي جهان آفرينش و نعمت‎هاي خداوند بهر‎ه‎ي صحيح را مي‎برند [دنيوي]
هم با بندگي و راز و نياز با خداوند متعال و پايبندي به اخلاق خود را براي تقرب الهي آماده مي‎سازند [اخروي]
انسان‎هايي که در عين توجه به معنويت و اخلاق [اخروي]
از جامعه کناره‎گيري نمي‎کنند و براي عزت و آسايش مردم مي‎کوشند. [دنيوي]

جامعه‎ي اسلامي:
نه تنها با اخلاق‎ترين و معنوي‎ترين جامعه [اخروي]
بلکه آبادترين جامعه نيز مي‎باشد [دنيوي]

رسول خدا (ص) افرادي را که:
الف) به گوشه‎ي عبادتگاهي پناه مي‎برند و از مردم کناره‎گيري کرده و به زندگي خود و خانواده بي‎توجه بودند، سخت مورد نکوهش قرار مي‎داد و آن‎ها را از خود نمي‎دانست.
ب) فقط به لذت‎هاي دنيايي سرگرم بودند يا فقط به جمع ثروت و کسب قدرت مي‎پرداختند هواپرستاني مي‎شمرد.

و) دعوت به تفکر ، تعقل و خردورزي

رسول خدا (ص) دعوت خود را در جامعه‎اي آغاز کرد که نشان‎هاي بسيار اندک از تعقل و تفکر و دانايي در آن يافت مي‎شد. 

نمونه‎هايي از مظاهر جهل و خرافات در عصر جاهليت:
شعر مي‎سرودند، اما براي شراب، شکار، غارت، عشق حيواني و بت.
براي آمدن باران آتش مي‎افروختند.
شتر سالم را با آهن حرارت ديده داغ مي‎زدند تا شتر مريض بهبود يابد.
گاو ماده آب نمي‎خورد، گاو نر را مي‎زدند، تا ديو پنهان شده از شاخ او خارج شود.

 در ميان مردم عصر جاهليت فقط «هفده نفر» خواندن و نوشتن مي‎دانستند.

رسول خدا (ص) آمد تا:
آداب جهل را نابود کند.
مردم را به سوي زندگي مبتني بر تفکر و علم سوق دهد.

اولين آياتي که بر رسول خدا (ص) نازل شد و آغازگر رسالت وي بود درباره‎ي «دانش و آموختن»  بود.
دعوت به تفکر، تعقل، تدبر و خردورزي در جاي جاي اين کتاب آسماني مشاهده مي‎شود.
دو عاملي که سد جاهليت و خرفه‎گرايي را شکست و يکي از جاهل‎ترين جوامع آن روز مشتاق علم ساخت:
نزول تدريجي آيات قرآن کريم و دعوت مکرر اين کتاب به خردورزي و دانش
تشويق‎هاي دائمي رسول خدا (ص)

در حالي که:
در بزرگترين کشور متمدن آن روز [ايران] فقط بخشي از مردم حق آموختن داشتند.
رسول خدا (ص) نه تنها همه را دعوت به علم‎آموزي کرد، بلکه فرمود:  «طلب علم بر هر مرد و زن واجب است»

ز) برپايي عدالت اجتماعي

رسول خدا (ص) تلاش کرد جامعه‎اي عدالت محور برپا نمايد به طوري که در آن:
مظلوم به آساني حق خود را از ظالم بستاند.
امکان رشد براي همه‎ي انسان‎ها فراهم باشد.
نعمت‎ها و ثروت‎ها در انحصار گروهي محدود نباشد.
تبعيض طبقاتي از بين رفته و فرهنگ برابري و مساوات برقرار گردد.

مبارزه با تبعيض نژادي و امتيازات اشرافي در همه‎ي نقاط جهان:
يکي از جنبه‎هاي عدالت‎خواهي رسول خدا (ص) بود.
ايشان هيچ قومي را بر قوم ديگر برتر ندانست.

 

 آیات و مفاهیم – جزوه دینی سال چهارم درس ۸

 

مَنْ ءامَنَ بِاللّهِ و اليومِ الآخِرِ و عَمِلَ صالحاً فَلَهُمْ اَجرُهُمْ عِندَ ربّهِمْ وَ لا خوفٌ عَليهِمْ و لا هُمْ يَحزنونَ                بقره، ۶۲
معنی: هر کس به خدا و روز قيامت ايمان آورد و کار نيکو انجام دهد، پس برايشان نزد خداوند پاداشي است، نه بيمي برايشان هست و نه اندوهگين مي‎شوند.

مفهوم:
اشاره به دعوت به توحيد و معاد [اولين و دومين معيار تمدن اسلامي]

بهره‎مندي از پاداش الهي و عدم ترس و اندوه معلول ايمان به خدا و آخرت و انجام عمل صالح است.
جامعه و تمدن اسلامي بر پايه‎ي ايمان به خدا بنا مي‎شود و با شرک در مراتب مختلف آن مبارزه مي‎کند [معيار اول]
مردم در جامعه‎ي اسلامي به حقيقت معاد ايمان دارند و اعمال خود در دنيا را براي رسيدن به سعادت اخروي تنظيم مي‎کنند [معيار دوم]

 يا ايّها الّذينَ ءامَنوا أطيعوا االلهَ و اَطيعوا الرّسولَ وَ اُولي الامرِ مِنکُمْ                               نساء، ۵۹
معنی: اي کساني که ايمان آورديد فرمان خدا و رسول و صاحبان امر را اطاعت کنيد.

مفهوم:
اشاره به تشکيل نظام اجتماعي بر پايه‎ي قوانين الهي [سومين معيار تمدن اسلامي]

مسلمانان در برنامه‎هاي فردي و اجتماعي خود تابع فرمان‎هاي خدا و رسول و صاحبان امر مي‎باشند و به فرمان‎هاي غير الهي عمل نمي‎کنند.

وَ مِنْ ءاياتِهِ اَنْ خَلَقَ لَکُمْ مَنْ أنفُسکُمْ اَزواجاً لِتکسنوا اِليها و جَعَلَ بَينَکُمْ مَوَّدَّةً وَ رَحمَةً اِنَّ في ذلکَ لَآياتٍ لِقومٍ يتفکّرونَ        روم، ۲۱
معنی: و از نشانه‎هايش آن است که برايتان از جنس خودتان همسراني آفريد تا با ايشان آرام يابيد و ميان شما مهرباني و رحمت برقرار نمود، همانا در اين امر نشانه‎هايي است براي مردمي که تفکر مي‎کنند.

مفهوم:
اشاره به احياي منزلت زن و جايگاه خانواده [چهارمين معيار تمدن اسلامي]

در جامعه‎ي اسلامي خانواده جايگاه ممتازي دارد و کانون رشد انسان‎هاي با فضيلت و محل آرامش، دوستي، و رحمت است.

 مُحمدٌ رسول اللهِ و الّذينَ مَعَهُ اَشدّاء عَلَي الکفّارِ رُحماءُ بينَهُمْ                      فتح، ۲۹
معنی: محمد (ص) فرستاده‎ي خداست و همراهانش بر کافران بسيار سخت‎گير و با يکديگر بسيار مهربانند.

مفهوم:
اشاره به ايجاد نگرش جديد در جامعه براي برقراري روابط ميان ملت‎ها [پنجمين معيار تمدن اسلامي]

اشاره به تعيين روابط ميان مؤمنان با يکديگر و با کفّار
مردم جامعه‎ي اسلامي با مؤمنان که جبهه‎ي حق را تشکيل مي‎دهند مهربان هستند و با ستمگران و دشمنان حق که جبهه‎ي باطل را مي‎سازند عناد مي‎ورزند و سخت‎گيرند.

 قُل مَنْ حرَّمَ زينَة اللهِ اَلّتي اَخرَجَ لِعبادِهِ و الطّيباتِ مِنَ الّرزقِ قُلْ هِيَ للّذينَ ءامنوا في الحياةِ الدّنيا خالصَةً يَومَ القيامَةِ کذلکَ نُفَصِّلُ الاياتِ لِقومٍ يَعلمونَ                          اعراف، ۳۲
معنی: بگو چه کسي حرام کرده زيورهايي را که خدا براي بندگانش پديد آورده و روزي‎هاي پاکيزه را بگو اين‎ها براي کساني است که ايمان دارند در زندگي دنيا و روز قيامت خاص آنان مي‎باشد، اين گونه آيات را به روشني بيان مي‎کنيم براي کساني که مي‎دانند.

مفهوم:
ديدگاه متعادل اسلام نسبت به نعمت‎هاي مادي و معنوي [ششمين معيار تمدن اسلامي]

مردم جامعه‎ي اسلامي در عين حال که براي آخرت تلاش مي‎کنند از نعمت‎هاي دنيوي نيز بهره‎مند مي‎شوند.
روزي‎هاي پاک در آخرت اختصاص به مؤمنان دارد.

قُلْ اِنّما حَرَّمَ رَبّي الفواحش ما ظهر مِنها و ما بَطَنَ و الاِثمَ و البَغيَ بِغيرِ الحقَّ وَ اَنْ تُشرِکوا بِاللهِ مالمْ يُنّزل بِهِ سلطاناً وَ اَنْ تقولوا عَلي اللهِ ما لا تَعلمونَ                               اعراف، ۳۳
معنی: بگو پروردگارم تنها زشت‎کاري‎ها را حرام کرده است چه آشکار و چه پنهان و گناه و تجاوز به ناحق را و اين‎که چيزي را شريک خدا سازيد که دليلي براي آن نازل نکرده و اين‎که به خدا نسبت دهيد چيزي را که نمي‎دانيد.

مفهوم:
توصيه خداوند به انسان براي دوري از گناهان و زشتي‎ها به جاي روي‎گرداني از نعمت‎هاي حلال

حرام بودن پنج چيز به ترتيب: زشت‎کاري چه آشکار و چه پنهان، گناه، تجاوز به ناحق، شرک، افترا

 قُل هَلْ يَستوي اَلذّينَ يَعلمونَ و الّذينَ لا يَعلمونَ اِنّما يتذکَّرُ اولو الباب                            زمر، ۹
معنی: بگو آيا کساني که مي‎دانند و کساني که نمي‎دانند يکسانند؟ تنها خردمندان پند مي‎پذيرند.

مفهوم:
اشاره به دعوت به تفکر و تعقّل و خردورزي [هفتمين معيار تمدن اسلامي]

در جامعه‎ي اسلامي تعقّل و خرد‎ورزي يک ارزش بزرگ محسوب مي‎شود و دانايان احترام و منزلت والايي دارند.

فَلذلکَ فَادْعُ و استقِمْ کما اُمِرْتَ وَ لا تَتَّبِعْ اَهواءَ هُمْ وَ قُلْ ءامَنْتُ بِما اَنزلَ اللهُ مِنْ کتابٍ وَ اُمرتُ لِاَعدلَ بَينکُمُ اللهُ رَبُّنا و ربُّکُمْ             شوري، ۱۵
معنی: بنابراين به دعوت بپرداز و همان گونه که مأموريت يافته‎اي، ايستادگي کن و از هوس‎هاي آنان پيروي مکن و بگو ايمان آوردم به هر کتابي که خدا نازل کرده است و مأمور شدم ميان شما با عدالت عمل کنم، خداوند پروردگار ما و پروردگار شماست.

مفهوم:
اشاره به برپايي عدالت اجتماعي [هشتمين معيار تمدن اسلامي]

در جامعه‎ي اسلامي تنظيم روابط اجتماعي و تدوين قوانين بر پايه‎ي عدل صورت مي‎گيرد و با بي‎عدالتي به شدت مبارزه مي‎شود.
وظايف پيامبر (ص) به ترتيب: ۱) دعوت به دين ۲) استقامت و پايداري در دعوت ۳) عدم پيروي از هوي و هوس ۴) ايمان به کتاب‎هاي آسماني ۵) برقراري عدالت

 

امیدوارم از جزوه دینی سال چهارم درس ۸ بهترین استفاده را کنید.