امروز می خواهیم با روش مطالعه ادبیات کنکور به طور کامل آشنا می شویم :

درس زبان و ادبیات فارسی، یکی از مهم‌ترین دروس عمومی در آزمون سراسری است. روش مطالعه ادبیات کنکور

این درس، برخلاف دو درس عمومی دیگر، یعنی زبان انگلیسی و عربی، دربرگیرنده زبان رسمی ماست؛ زبانی که با آن با یکدیگر صحبت کرده و ارتباط برقرار می‌کنیم؛

اما اهمیت این درس، جدای از ضریب بالای آن (ضریب ۴)، در مقایسه با دیگر دروس عمومی، به تنوع مباحث و موضوعاتی برمی‌گردد که در بیست‌وپنج سؤال مطرح‌شده از داوطلبان خواسته می‌شود.

سؤالات زبان و ادبیات فارسی در آزمون سراسری در یکی دو دهه اخیر، نسبت به گذشته، از حیث شکلی و محتوایی، تغییراتی اساسی کرده و این تغییرات، سبب دشوارتر شدن سؤالات و مفهومی شدن آن‌ها شده است؛

به‌گونه‌ای که بدون تسلط خوب بر مفاهیم و موضوعات کتاب‌های زبان و ادبیات فارسی و دقت و تأمل در برخی از جزئیات آن‌ها، نمی‌توان نتیجه رضایت بخشی در این درس کسب کرد.

اهمیت دیگر درس ادبیات در این است که اولین درس دفترچه آزمون عمومی است و خوب یا بد تست زدن در این درس، می‌تواند تأثیر زیادی بر روحیه داوطلب بگذارد.

سؤالات زبان و ادبیات فارسی در آزمون سراسری، جز دو بخش لغت وتاریخ ادبیات، که سؤالات آن ارتباط مستقیمی با کتاب درسی دارد، در دیگر بخش‌ها (املاء، آرایه‌های ادبی، زبان فارسی و قرابت معنایی)، ارتباط صددرصد مستقیمی با کتاب درسی ندارد و مواد آن بعضاً از کتاب‌هایی به‌غیراز کتاب‌های درسی انتخاب می‌شود. روش مطالعه ادبیات کنکور روش مطالعه ادبیات کنکور روش مطالعه ادبیات کنکور

بودجه‌بندی این سؤال‌ها به‌این‌ترتیب است:

  1.  لغت: دو تا سه سؤال به معنی لغت اختصاص دارد. برای پاسخگویی به سؤالات این بخش، دانش آموزان، علاوه بر تسلط کامل به واژه‌نامه‌های کتاب‌های ادبیات پایه‌های مختلف، باید با معانی برخی از واژه‌های مهم، که در واژه‌نامه‌ها نیامده است نیز آشنا باشند.
  2. املاء: از مبحث املاء، معمولاً دو سؤال مطرح می‌شود. در این بخش، متنی خارج از کتاب‌های درسی انتخاب می‌شود؛ اما لغاتی که در این متن‌ها غلط املایی محسوب می‌شوند، به‌گونه‌ای در کتاب‌های درسی وجود دارند. آشنایی با لغات مهم املایی کتاب‌های زبان و ادبیات فارسی، شرط پاسخگویی به سؤالات املاء است.
  3. زبان فارسی: از این بخش معمولاً پنج‌تا شش سؤال مطرح می‌شود. شمارش واج، تکواژ و واژه، ساختمان واژه، مباحث متعدد گروه اسمی، جمله‌های چند جزئی و ویرایش، عمده مباحثی است که در این چند سال از آن‌ها سؤال طرح‌شده است. از مباحثی دیگر، چون فرایندهای واجی، کلمات دخیل، شیوه بلاغی و تشخیص اضافه‌های تشبیهی و استعاری نیز در آزمون سراسری سؤالاتی طرح‌شده است. برای پاسخگویی به سؤالات زبان فارسی، علاوه بر مطالعه کتاب درسی و حل تست‌های سراسری، مطالعه کتاب‌های کمک‌آموزشی نیز توصیه می‌شود.
  4. تاریخ ادبیات: سه سؤال از پرسش‌های این آزمون به تاریخ ادبیات اختصاص دارد. برای پاسخگویی به سؤالات این بخش، باید درآمدهای آغازین فصل‌های کتاب‌های ادبیات فارسی، نکات تاریخ ادبیاتی آغاز درس‌ها و اعلام ادبیات فارسی کتاب‌ها را به‌دقت مطالعه کرد.
  5. آرایه‌های ادبی: از مبحث آرایه، سه سؤال مطرح می‌شود. ازآنجایی‌که ابیات و شواهد سؤالات آرایه‌های ادبی، اکثراً خارج از کتاب‌های درسی است، درنهایت، درک و شناخت عمیق هر یک از آرایه‌ها و تشخیص آن‌ها در ادبیات خارج از کتاب‌های درسی، شرط پاسخگویی به سؤالات این بخش است. بهتر است که شما داوطلبان رشته‌های غیر علوم انسانی نیز، با مباحث و موضوعات آرایه‌های ادبی، در حد کتاب آرایه‌های ادبی علوم انسانی آشنا شوید.
  6. قرابت معنایی و تناسب مفهومی؛ هشت‌تا نه سؤال به قرابت معنایی اختصاص دارد. در این بخش، معمولاً بیت یا عبارتی از کتاب درسی انتخاب و ابیاتی خارج از کتاب‌های درسی در گزینه‌ها درج می‌شود؛ در این حال، داوطلب باید به‌تناسب و اشتراک مفهومی این ابیات پی ببرد و گزینه درست را انتخاب کند. درک عمیق مفاهیم کتاب‌های درسی ادبیات و تشخیص این مفاهیم در ادبیات و عبارات خارج از کتاب، شرط پاسخگویی به سؤالات این بخش است. داوطلبان عزیز باید توجه داشته باشند که یک مفهوم و مطلب را می‌توان به شکل‌های گوناگون بیان کرد.

الف) معنای لغات و اصطلاحات و املاء لغات

برای تقویت این قسمت، درس‌ها و متن‌های ادبی را بخوانید و به معنای لغات و اصطلاحات و کنایه‌هایی که در آن‌ها به‌کاررفته است، نیز توجه کنید.

برای یافته معنای لغات، حتماً از قسمت واژه‌ها و اعلام در انتهای کتاب استفاده کنید و تنها به توضیحات مدرسان و معلمان یا اطلاعات شخصی‌تان اکتفا نکنید. همچنین معنای گوناگون یک واژه را یاد بگیرید.

درس‌هایی را که جمله‌های آن‌ها سخت‌تر است، با دقت بیشتری بخوانید و سطر به سطر آن‌ها را معنی کنید و از اصطلاحات، کنایه‌ها و … که در آن‌ها به‌کاررفته است، غافل نشوید.

درس‌ها را به‌گونه‌ای موردمطالعه قرار دهید که اگر سؤالاتی با عنوان درک مطلب از آن درس‌ها مطرح شد، توانایی پاسخگویی به آن سؤالات را داشته باشید (درک مطلب، گونه‌ای سؤال است که در مورد مفهوم متن و منظور نویسنده از کاربرد جمله‌ای خاص، از شما پرسش می‌کند).

اشعار را بخوانید و آن‌ها را معنی کنید. در اشعار به آرایه‌های ادبی، کنایه‌ها و استعاره‌ها توجه کنید. معانی اشعار را بیت به بیت مطالعه کنید. توجه داشته باشید که درک عمیق معانی اشعار، بسیار مهم است؛ چون در آزمون سراسری سال‌های اخیر، به اشعار و کشف ارتباط میان آن‌ها توجه ویژه‌ای شده است.

برای حفظ کردن لغات و اصطلاحات، می‌توانید از دو روش زیر در هنگام مطالعه و یادگیری، استفاده کنید: روش روش مطالعه ادبیات کنکور مطالعه ادبیات کنکور روش مطالعه ادبیات کنکور روش مطالعه ادبیات کنکور روش مطالعه ادبیات کنکور

روش اول: استفاده از کلمات هم‌خانواده است؛ مثلاً، برای حفظ معنی کلمه «مقیم» ببینید که چه کلمه هم‌خانواده‌ای از آن می‌شناسید (اقامت‌کننده) و به کمک آن‌ها کلمه موردنظر را فراگیرید (مقیم یعنی اقامت‌کننده؛ کسی که در مکانی مسکن گزیده است).
روش دوم: تداعی معانی است. در این روش، ببینید که واژه یا لغت موردنظر در ذهن شما چه معنایی را تداعی می‌کند؛ مثلاً کلمه «مهد» شما را به یاد کلمه مهدکودک می‌اندازد که به معنی محل نگهداری کودک است؛ بنابراین، مهد به معنی محل نگهداری و گهواره برای ذهن شما آشنا هستند، پیوند می‌زنید. مثال دیگر، کلمه «محظوظ» است که شمارا به یاد حفظ کردن (به معنی بهره‌مند شدن) می‌اندازد؛ پس، محظوظ به معنی «بهره‌مند شده» است.
سعی کنید که با استفاده از این روش‌ها و خلاقیت، علاوه بر اینکه مطالب را بهتر به حافظه می‌سپارید، مطالعه درس ادبیات را نیز برای خودتان شیرین‌تر کنید؛ مثلاً وقتی معنی لغات را حفظ می‌کنید، کمی چاشنی خنده‌دار به ذهن خود هدیه کنید تا هم از حالت خشک صرف یا دیگری لغت بیرون آید و هم یادگیری آسان‌تر شود. می‌توانید از میان لغات سخت، لغت هفته انتخاب کنید و در طی هفته که ادبیات دارید به آن لغت توجه خاص داشته باشید. می‌توانید علاوه بر استفاده از جعبه «لایتنر» از چسباندن لغات بر درودیوار نیز برای یادگیری بهتر آن‌ها استفاده کنید. اگر از جعبه «لایتنر» استفاده می‌کنید، روی فیش‌های این جعبه می‌توانید معانی اصطلاحات و واژه‌ها و عبارات مهم و حتی معانی ضرب‌المثل‌ها یا کنایه‌ها و استعاره‌ها را نیز یادداشت کنید؛

علاوه براین، به لغاتی که مشابه همدیگر هستند نیز توجه کنید و آن‌ها را روی یک فیش یادداشت کنید. روش مطالعه ادبیات کنکور

برای تقویت این قسمت از ادبیات، کارهای زیر را حتماً انجام دهید:
۱- حتماً لغات و اصطلاحات مهم کتاب‌های درسی را بارنگ‌های مختلف مشخص کنید.
۲- لغت‌های مهم املایی یا معنایی را پس از مشخص کردن در کتاب، در خلاصه خود وارد کنید.
۳- سعی کنید که هفته‌ای ۵/۱ تا ۲ ساعت در زمان‌های مختلف (مثلاً سه روز، روزی سی دقیقه) لغات ادبیات را مرور کنید.
۴- لغات انتهایی کتاب را هرگز فراموش نکنید و حتماً آن‌ها را هم با دقت زیادی مطالعه کنید.
۵- سعی کنید که حتماً درس‌های گروه کلمات املایی زبان فارسی را با دقت زیادی مطالعه کنید و آن‌ها را یاد بگیرید. روش مطالعه ادبیات کنکور

ب) تاریخ ادبیات

این قسمت از کتاب ادبیات، که به زندگی شاعران و نویسندگان اشاره می‌کند و در آن‌ها موضوعاتی مانند: سال تولد و فوت، محل تولد، نام آثار آنان و محتوای آن‌ها و به‌طورکلی هرگونه اطلاعاتی را درباره آن‌ها مطرح می‌کند، به خاطر تعداد زیاد نویسندگان و شاعران، که در کتاب ادبیات مطرح‌شده است، بیشتر امکان دارد که فراموش شود؛

پس این قسمت از درس ادبیات، به‌صورت اساسی، نیاز به حفظ کردن دارد. برخی از داوطلبان با حفظ کردن این مطالب مشکل‌دارند و زود مطالب این بخش را فراموش می‌کنند؛

اما باید به این نکته توجه داشته باشید که برای کسب یک درصد قابل‌قبول در درسی که بیشتر داوطلبان در آن، نمره خوبی را کسب می‌کنند، انجام این کار، بسیار مهم است؛ بااین‌همه، کارهایی وجود دارد که انجام آن‌ها اشاره می‌کنیم:

  1. حتماً مطالب موردنیاز تاریخ ادبیات را دسته‌بندی کنید. این کار می‌تواند به‌صورت قرن‌های مختلف یا موضوعی یا هر طول که خودتان می‌خواهید، انجام پذیرد. این عمل باعث می‌شود که مطالب را دیرتر فراموش کنید. حتماً تاریخ ادبیات را در خلاصه خود به‌صورت دسته‌بندی‌شده بنویسید؛ یعنی علاوه بر اینکه مورد یک شخص، قرن، نام کتاب و … توضیحات را از هم جدا می‌کنید، افراد مختلف را نیز طبقه‌بندی کنید، مثلاً شاعران معاصر و شاعران قرن سه و …
  2. سعی کنید که خلاصه خود را به‌صورت جذاب و بارنگ‌های مختلفی بنویسید تا تصویر بهتری از آن در ذهنتان شکل بگیرد. ازآنجایی‌که مطالب حفظی برای ماندگاری بهتر و بیشتر، نیاز به‌مرور شدن دارند، بسته به برنامه درسی و نیاز خودتان، حتماً زمانی را برای مرور، هرچند مرورهای سریع، در نظر بگیرید.
  3. اعلام انتهای کتاب‌ها را فراموش نکنید و اگر توانستید، نکته‌های آن‌ها را در خلاصه خود اضافه کنید.
  4. روش‌های خاصی برای حفظ اسامی و نکات و … ابداع کنید؛ مثلاً برای یادگیری و حفظ مطالب از تکنیک‌هایی نظیر مخفف‌ها استفاده کنید؛ مثلاً برای حفظ آثار خمسه نظامی گنجوی، که عبارتنداز: مخزن‌الاسرار، لیلی و مجنون، خسرو و شیرین، هفت‌پیکر و اسکندرنامه، با استفاده از حروف اول آن‌ها می‌توان کلمه مخفف «ملخ‌ها» را ساخت و از این کلمه برای یادآوری آثار نظامی استفاده کرد.
  5. خلاصه‌ای از مطالب کتاب را به‌صورت فیش درآورید تا در زمان‌های مناسب بتوانید آن‌ها ر ا مرور کنید.
  6. گرچه به خاطر راحتی خودتان و سهولت در یادگیری‌تان، این شما هستید که باید تصمیم بگیرید که چگونه خلاصه‌برداری کنید، اما پیشنهاد ما این است که در بالای این فیش‌ها، نام شخصیت موردنظر خود را بنویسید و اطلاعاتی را که درباره این شخصیت در کتاب‌های درس ادبیات می‌بینید، در پایین آن یادداشت کنید؛ ازجمله قرنی که در آن می‌زیسته‌اند، آثار، محتوای آثار، سبک ادبی، نگارش نویسنده یا ویژگی‌های خاص نگارش او، شاگردان و هم‌عصران معروف آن و به‌طورکلی هرگونه اطلاعاتی را که در کتاب‌های درسی درباره آن‌ها آمده است، به‌طور خلاصه در این بخش یادداشت کنید. در پایان، لازم است یادآوری شود که در تهیه این فیش‌ها و خلاصه‌ها، حتماً به قسمت اعلام در انتهای کتاب توجه کنید؛ زیرا این بخش، بسیار موردتوجه طراحان سؤال است. روش مطالعه ادبیات کنکور

پ) آرایه‌های ادبی

آرایه‌های ادبی، دارای تعاریف و موضوعاتی است که تنها حفظ کردن آن‌ها، کمک چندانی در پاسخ دادن به سؤالات نمی‌کند؛ به‌طور مثال، شاید همه بدانند که تعریف تشبیه چیست یا استعاره کدام است، اما نکات ریز و کاربردها و مثال‌های این موارد، از تعاریف آن‌ها مهم‌تر است. برای اینکه در تست‌زنی آرایه‌های ادبی موفق باشید، حتماً سعی کنید که بسیار تمرین نمایید.

تمرین کردن در این بخش، بسیار مهم است؛ پس سعی کنید تا می‌توانید، در اشعار مختلفی که در کتاب‌های درسی و غیردرسی آمده است، دنبال آرایه‌های ادبی بگردید و تمام بحث‌هایی را که خوانده‌اید، در این اشعار پیاده کنید.

برای اینکه همه آرایه‌ها، برای زمان بیشتر و به‌صورت بهتری در ذهنتان بماند، حتماً هر آرایه را با یکرنگ خاص بنویسید و برای هر آرایه، مثال‌های جالب و به خاطر ماندنی را حفظ کنید.

با انجام این دو کار، خواهید توانست پاسخ سؤالات راجعه به آرایه در آزمون سراسری را نیز خودتان استنباط کنید و آن‌ها را علامت بزنید؛ فقط کمی تمرین می‌خواهد. اگر لازم دیدید، می‌توانید نکته‌های مهم برخی از ابیات در زمینه آرایه را نیز در خلاصه خود وارد کنید. روش مطالعه ادبیات کنکور

ت) زبان فارسی

زبان فارسی نیز، مانند آرایه‌های ادبی، ازجمله بخش‌هایی از ادبیات است که یادگیری صرف قواعد آن، کمک مؤثری به تست‌زنی در این مبحث نمی‌کند؛ زیرا شما باید بعدازآن خواندن قواعد، بتوانید آن‌ها را در جمله بیابید و درک کنید.

برای انجام این کار، ابتدا حتماً کلیات مباحث و تعاریف را بامطالعه کتاب یاد بگیرید و بعدازآن، تا می‌توانید، تست استاندارد بزنید تا با نکته‌های ریز زبان فارسی نیز آشنا شوید؛ به‌طور مثال، مبحث تعداد تکواژه، مبحث سنگین و وقت‌گیری است؛

اما این موضوع نباید باعث شود تا شما این مبحث را کلاً رها کنید. پس‌ازاینکه هر مبحث زبان فارسی را خواندید، تا می‌توانید، تست بزنید.

هرچند ممکن است تست‌هایی که از این قسمت مطرح شود آسان باشد، اما توجه داشته باشید که در صورت کار نکردن روی زبان فارسی، امکان آن هست که نمره چند تست را از دست بدهید.

روش مطالعه ادبیات کنکور
ث) قرابت معنایی

آخرین و شاید مهم‌ترین قسمت ادبیات در آزمون سراسری، قرابت معنایی است. قرابت معنایی، کاملاً به درک ادبی شما مربوط است و شاید تنها کاری که به درک ادبی شما مربوط است و شاید تنها کاری که می‌توان برای بهبود قرابت معنایی انجام داد، بالا بردن درک ادبی و درک معنای و مفاهیم شعرهای مختلف است.

برای یادگیری بهتر مبحث قرابت معنایی، سعی کنید که کتاب شعری تهیه‌کرده و مفهوم شعرهای مختلف آن را درک کنید و ارتباط آن را با اشعار کتاب فارسی بیابید.

اصلاً لازم نیست که هرروز مقدار زیادی از این کتاب را بخوانید؛ حتی اگر فقط روزانه ده بیت شعر از این کتاب بخوانید نیز بسیار خوب است؛ اما سعی کنید که این کار را حتماً به‌طور مداوم انجام دهید تا به‌مرورزمان، درک شما از ادبیات و اشعار مختلف، بالا برود یا بتوانید راحت‌تر سؤالات را پاسخ دهید؛

البته اگر در این قسمت از ادبیات مشکل‌دارید، فراموش نکنید که در مدت کوتاه، پیشرفت فوق‌العاده‌ای برای شما حاصل نخواهد شد؛ اما اگر این کار را به‌صورت مداوم انجام دهید، مطمئن باشید که نتیجه‌اش را در آزمون سراسری می‌بینید.

شما داوطلبان عزیز باید توجه داشته باشید که حتماً تا قبل از عید، حداقل یک‌بار، همه کتاب‌هایتان را تمام نموده و نکته‌های مهم آن‌ها را استخراج کرده و خلاصه‌برداری نمایید و هرچند وقت یک‌بار، آن‌ها را مرور کنید. مطمئن باشید که حتماً موفق خواهید شد.

 

مشاور و برنامه ریز آموزشی : آرش همتیان

 

برای مطالعه روش مطالعه درس معارف کنکور کلیک کنید.

روش مطالعه ادبیات کنکور